داشتيم ، و همچنين با آيه : « عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ ، لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ » « 1 » و آيه : « يَرْفَعِ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ » « 2 » و آياتى ديگر كه نظير اين آيات است ، ضميمه كند ، آن وقت غرض الهى از تشريع دين و هدايت انسان به سوى خود و راهى كه به اين منظور پيش گرفته ، برايش روشن مىشود . از اين بيان يك نتيجه مهم به دست مىآيد ، و آن اين است كه : « قوانين اجتماعى اسلام در حقيقت مقدمه است براى تكاليف عبادى ، و خود آنها مقصود اصلى نيستند ، و تكاليف عبادى هم مقصود بالاصل نيست ، بلكه آن نيز مقدمه براى معرفت خدا و آيات او است » . در نتيجه كمترين اخلال يا تحريف يا تغيير در احكام اجتماعى اسلام باعث فساد احكام ، و عبوديت آن ، و فساد نامبرده نيز باعث اختلال معرفت خواهد بود . استنتاج اين نتيجه از آن بيان بسيار روشن است ، تجربه هم صحت اين نتيجه را ثابت مىكند ، براى اينكه چهارده قرن از صدر اسلام مىگذرد ، و ديديم كه فساد از چه راهى در شؤون دين اسلام پيدا شد ، و از كجا آغاز شد . اگر كمى دقت بفرمائيد خواهيد ديد كه هر فسادى پيدا شده ، ريشه اش انحراف از احكام اجتماعى اسلام بوده ، ( وقتى امت اسلام از در خانه آن كسى كه بايد به حكم خدا و تصريح رسول خدا ( ص ) زمامدارشان باشد ، به در خانه ديگران منحرف شدند ، از همان زمان بتدريج در احكام عملى اسلام دست اندازى ، و در آخر در معارف و عقايد اسلام نيز دسيسه شد « مترجم » ) ، تا آنجا كه معارف اسلام از همه جاى زندگى بشر بيرون رفت . و ما قبلا متذكر شديم كه فتنه هايى كه در اسلام پيدا شد ، از ناحيه پيروى متشابهات و تاويل خواهى آن بود ، و اين عمل انحرافى تا عصر حاضر ادامه يافته است . سوم اينكه : اساس هدايت اسلام ( در مقابل ساير هدايتها ) بر اساس علم و معرفت است ، نه تقليد كوركورانه . دين خدا مىخواهد تا جايى كه افراد بشر ظرفيت و استعداد دارند علم را در دلهايشان متمركز كند ، چون همانطور كه در گفتار قبلى گفتيم غرض دين ، معرفت است ، و اين غرض حاصل نمىشود مگر از راه علم ، و چگونه اينطور نباشد ؟ با اينكه در ميان كتب وحى هيچ كتابى ، و در بين اديان آسمانى هيچ دينى نيست كه مثل قرآن و اسلام مردم را

--> ( 1 ) بر شما باد كه نفس خود را دريابيد ، كه اگر ديگران گمراه شوند ضررى بشما نمىرسانند . ( سوره مائده آيه 105 ) . ( 2 ) خدا كسانى را كه از شما ايمان آورده‌اند و كسانى را كه موهبت علم به ايشان داده شده به درجاتى ، بلند مىكند ( سوره مجادله آيه 11 ) .